Het rivierenlandschap, de Diefdijk, alarmerende berichten over het grondwater en nieuwe oude natuur in de Hollandse Biesbosch.

Stop film

Route: De Vlist - de Krimpenerwaard - de Alblasserwaard - Schoonhoven - de Lek - de Vijfheerenlanden - Gorinchem - Hoogblokland - Den Donk - de Giessen - de Hollandse Biesbosch.

Wat wij nu de grote rivieren noemen, zijn beschaafde stromen vergeleken met wat zij eens waren. Zo'n tienduizend jaar geleden vertegenwoordigden zij een onvoorstelbaar natuurgeweld. Als in de Alpen sneeuw en ijs begonnen te smelten stroomden enorme hoeveelheden water naar deze delta, en werden tonnen grind en zand afgezet.

Dit landschap ligt er nog steeds. In fossiele vorm, tien meter diep, onder de bodem van de Alblasserwaard.

In dit rivierengebied leefde men eeuwenlang in voortdurende angst voor het water. De bewoners kropen met hun huizen dicht tegen de oeverwal aan. Maar ze konden de dijken niet vertrouwen en ze vertrouwden hun buren nog minder. Uit wantrouwen en voorzorg wierpen ze dammen op en bouwden dijken dwars door de polder, zoals de Diefdijk, om zich tegen het water uit Gelderland te beschermen.

De 13e eeuwse Diefdijk houdt trouwens nog steeds het water tegen, het is een primaire waterkering. Deze dijk beveiligt Holland. De A2 loopt er wel dwars doorheen, maar die kan dichtgemaakt worden met een grote stalen schuif. Wat ten tijde van de wateroverlast in 1995 nog bijna nodig was.

Alles draait nog altijd om de stand van het water; een nieuwsbericht tijdens deze reis: ‘….Door aanhoudende droogte is het grondwaterpeil in sommige gebieden tot een onaanvaardbaar laag niveau gezakt.

Daarom overweegt het Ministerie van Verkeer en Waterstaat om zout water uit de Hollandse IJssel te pompen. Dit is nodig om verzakking van de veenbodem te voorkomen, maar boeren vrezen voor schade aan hun landbouwgrond.’

Eens strekte zich tussen Dordrecht en Geertruidenberg de grote of Zuid-Hollandse waard uit. In november 1421 werd het gebied getroffen door een enorme watersnoodramp, de St. Elisabethsvloed. Vóór die ramp deed men in dit gebied aan ‘selnering’. Afgestoken veen werd verbrand om zout te winnen, dat duur kon worden verkocht.

Maar er werd ook veen weggestoken in de buurt van de dijken, die daardoor tijdens die beruchte stormvloed doorbraken. In het hele gebied verdronken tientallen dorpen en duizenden mensen, het Hollands Diep ontstond en de waard werd nooit meer terug veroverd op het water. De waard veranderde in een moerassig getijdengebied, waar biezen groeiden, vandaar: Biesbosch.

Na jarenlang intensief gebruik door de mens worden delen van de Hollandse Biesbosch nu langzaam weer terug gegeven aan de natuur. Polders worden ontpolderd, oftewel terug naar de nieuwe natuur van vroeger.