Een 20e eeuwse ridder van Floris, de rijke geschiedenis van de Westfriese Omringdijk, de vraag hoe lang Petten nog kan bestaan, ‘flexibele kustverdediging’ en monikkenwerk: de allereerste dijk van Holland.

Stop film

Route: Medemblik - Kolhorn - Westfriese Omringdijk - Petten - Hondsbossche Zeewerig - Schoorlse Duinen - Egmond-Binnen.

Het werk aan de dijken is nooit ten einde. Altijd loert de erfvijand: het water. Het gevecht tussen de Hollanders en de zee duurt al eeuwen. De West-Friezen begonnen als eersten de moerassen te omdijken. Ze moesten wel om niet te verdrinken.

De bewoners klonken in de loop der tijd hun nietige, nattige polderdijkjes aaneen. Tot, in de 13e eeuw, het hele gebied van Westfriesland was omsloten door één lange dijk. Een dijk van maar liefst 126 kilometer lang en vele meters hoog: de Westfriese Omringdijk.

Al snel kreeg de dijk ook een militaire functie. Wie de dijk beheerste, beheerste ook het achterland. Graaf Floris bedwong de wilde Westfriezen en hield ze onder de duim met een vijftal dwangburchten, met per dwangburcht een garnizoen van … 20 soldaten.

Bij Petten ligt het enige stukje Hollandse kust dat niet door de duinen wordt beschermd tegen de Noordzee. Bij de St. Elisabethsvloed in 1421 brak de zee hier door de duinen en sleurde het hele dorp Petten mee, de kerk incluis. Een drama, want daar waren de bewoners in gevlucht en die verdronken dus.

Het gat in de duinen werd gedicht door de Hondsbossche zeewering, tegenwoordig een kolos van basalt en bitumen van vijftien meter hoog, vijf en een halve kilometer lang, met aan de voet een breedte van 140 meter. Maar hoe lang nog? Want de duinen wijken onder invloed van de zee langzaam terug maar de zeewering niet.

Hij steekt als een kaap in zee, terwijl de aangrenzende duinen inmiddels al zo’n 150 meter meer landinwaarts liggen. Er gaan steeds meer stemmen op om de Noordzeekust op één lijn te houden en een kunstmatig duin aan te leggen, dat wel 150 meter meer naar het oosten komt. En ja, daar ligt nu het dorp Petten.

Terwijl op de ene plaats de strijd tegen het water nog volop in gang is, experimenteert men elders met ‘flexibele kustverdediging’. In 1997 werd in de buitenste duinenrij een ‘kerf’ gemaakt en het water van de Noordzee loopt daar nu weer vrijuit het duingebied in. Het resultaat is te zien in de Parnassiavallei waar dankzij het zoute water nu nieuwe vegetatie ontstaat.

En de oudste dijk van Holland ooit aangelegd door de abdij van Egmond? Die is allang afgegraven, net als het hele ‘dijkenlint’ verderop. Wat is gebleven zijn de namen en het tracé van die oude dijken.